Smá upprifjun á því hvernig hægt er að skilja betur Steven Spielberg; Hin goðsagnakennda Jaws var hákarlamynd en fjallaði samt ekki aðallega um hákarlinn. Jurassic Park var risaeðlumynd en fjallaði inn við beinið síður um risaeðlurnar og meira svo um mann í óvenjulegri vinnuferð sem lærir að komast yfir óþol sitt eða fordóma gagnvart krökkum. Alls konar fleiri svona dæmi eru pipruð yfir allan Spielberg-katalóginn; E.T. fjallaði jú, um óvenjulega og fallega vináttu en kjarninn lá í brotinni fjölskyldu og sérstaklega hjá ungum dreng að komast yfir og aðlagast nýju lífi eftir skilnað foreldra sinna. Geimverurnar hafa alltaf verið aukaatriði; bráðnauðsynlegur faktor, klárlega, en aukaatriði samt sem áður. Annað gott dæmi á þessum nótum væri War of the Worlds, sem gekk framar öllu út á mislukkaðan föður að læra að tengjast börnunum sínum og vera til staðar fyrir þau þegar óeirðir geisa vegna árása um allan heim. Geimverurnar hafa sjaldnast verið aðalatriðið, þrátt fyrir að þær komi söguþræðinum af stað og stýri atburðarásinni. 

Að því sögðu… Spielberg virkilega, virkilega elskar geimverur! Augljóslega. 

Spielberg hefur jafnframt verið mjög opinn með það að hann líti á kvikmyndagerð sem eins konar sálfræðimeðferð fyrir sjálfan sig (sem útskýrir m.a. tilvist myndarinnar The Fablemans fullkomlega); hvort sem það tengist hinu liðna, einhverjum opnum sárum í núinu og hvernig skal takast á við hvað sem koma skal. 

Þá dembum við okkur í Disclosure Day, enn einu myndina úr hans smiðju sem fjallar um geimverur, án þess að fjalla í rauninni um geimverur.

Alllur þematilgangur þessarar myndar stuðlar að hlustun, skilningi, samkennd og því að vera séður og mastera getuna til þess að sjá aðra í kringum þig. Þetta er mynd sem berar opið hjarta sitt alveg skammarlaust og flytur sín rök fyrir því að mannkynið stefnir ekki alfarið í áttina að glötun. Manneskjan er vissulega sinn versti óvinur og skaðvaldur margra, margra vandamála í heiminum, en Spielberg leynir ekki á bjartsýni sinni fyrir einstaklingnum og lætur vaða í galopið faðmlag. Á tímum þar sem samfélagsmiðlar, trúarbrögð, stríð, pólitískar skoðanir og almenn kaótík spilar rullu í sundrunum og átökum, vill Spielberg einungis meina það að besta vopn mannsins sé hið einfaldasta og ódýrasta; að hlusta.

Skilaboð þessi eru huggulega hömruð ofan í áhorfandann með einlægri væmni á meðan bróðurpartur myndarinnar fókusar á mysteríu í anda The X-Files og Close Encounters of the Third Kind. Því sést það langar leiðir að þetta er ofboðslega persónuleg mynd frá einum helsta föður eða jafnvel afa svonefndu blockbuster-myndanna. 

Þess vegna er eitthvað ferlega fúlt við það að upplifa svona jákvæða og mystíska bíómynd eins og þessa með öðrum hætti en algjörri aðdáun og samfelldri innlifun. Disclosure Day er nefnilega dauðans vonbrigði. 

Það er nánast sjokkerandi hvað myndin er skrípaleg, jaðrandi og daðrandi við hreinræktaða predikun, ófullnægjandi handritsreddingar (enda ótalmargt hægt að afsaka eða afskrifa þegar plottið þitt inniheldur ‘geimverutækni’ sem getur greitt úr öllu eftir hentugleika) og jafnvel algjöra teiknimyndalógík á sama tíma. Svörin og samantektin hrasar frekar vandræðalega í stað þess að takast á flug og vekja tilætlaðan innblástur. Þessi svokallaða afhjúpun sem atburðarásin er öll byggð í kringum, virkar trúlega betur á blaði en það eru svo margar ódýrar og absúrd leiðir sem handritið þarf að spretta í gegnum til að boðskapur myndarinnar geti notið sín til fulls. Það eru til takmarkanir fyrir því hversu oft einn áhorfandi getur hugsað burt fáránleikann með orðunum “Þetta er bíómynd, ekki pæla of mikið í þessu,” áður en hann gefst upp.

En þetta er auðvitað Spielberg, að sjálfsögðu með geysilega einbeittan og dýnamískan Janusz Kaminski (eina ferðina enn) á tökuvélinni til að tryggja það að myndin sé gjörsamlega gordjöss í lúkki og stíl. Það væri óskandi að geta sagt að John Williams sé líka þarna enn og aftur alveg í essinu sínu, en meira að segja tónlistin frá stórmeistaranum að sinni nær ekki að fanga töfrana og uppgötvunarljómann sem oft áður hefur tekist með trompi. Jafnframt eru tölvubrellurnar í myndinni vonbrigði og líta stundum út eins og þær voru teknar úr ofninum of snemma. Eða deildirnar glímdu við ómögulegan skilafrest.

Þetta safnast allt saman. Myndin er forvitnileg og falleg til skiptis þegar senur eru minimalískar og innilegar, en þegar þrillerinn sprettir aftur í gang fer væburinn oft út um þúfur. Það hjálpar heldur ekki hvað þessir einbeittu og svellköldu ‘útsendarar’ myndarinnar eru miklir idjótar… Þar að auki er strembið mál að taka fáeinar mikilvægar persónur alvarlega eða tengjast þeim einhverjum böndum. Frammistaða firnasterkra leikara (t.d. Josh O’Connor, Eve Hewson, Colin Firth, Colman Domingo, Wyatt Russell o.fl.) fær að skína undir taumi Spielbergs, en persónusköpunin er víða grunn og ábótavant. Með sennilega einni undantekningu – og við komum að henni – eru karakterarnir bara spriklandi peð í plotti sögunnar, sérstaklega viðstaddir til að koma vendingum frá A til B eða C. Sama hversu galnar og pínlegar leiðirnar verða. 

Síðan er það hæpið að segja að þetta sé hasarmynd, en Spielberg grípur tvisvar sinnum til þeirra aðgerða að skjóta inn yfirdrifnum eltingarleikjum í narratífuna. Þess þurfti í rauninni ekki, en þar sem þetta er stórmynd sem gefin er út á sumartíma, er það sjálfsagt bakað inn í væntingar áhorfenda að keyra púlsinn aðeins upp með hávaða og áhættuatriðum. Sem er alveg gott og gilt, nema þegar Disclosure Day grípur til þessara hasaratriða, þræðist allt svoleiðis heldur klunnalega inn í atburðarásina. Í smá stund mátti halda að Spielberg sé að reyna að gera J.J. Abrams-mynd… sem kóperar eldri Spielberg myndir…

Disclosure Day hefur samt eitt meiriháttar trompspil, og það er frammistaðan og útgeislunin hjá Emily Blunt. Hún á þessa mynd ekki bara skuldlaust, heldur tekst henni yfirleitt einni að fanga þá næmni og þetta hjarta í handritinu sem Spielberg er að reyna að blása til lífs. Blunt verður á tíðum ekkert annað en hispurslaust dáleiðandi. Af öllum persónunum fær hún sömuleiðis mest krefjandi hlutverkið, erfiðustu einræðurnar og furðulegustu skiptingarnar á milli tóna og tilfinninga. Sumar hverjar senurnar með Blunt eru merkilega áhrifaríkar og jafnvel framúrskarandi á öllum ferlinum hennar. Hún selur allan hádramatíska farsann alveg snilldarlega, af óttaleysi og stundum með miklum húmor. Bæði gefur þetta hinu augljósa augaleið; hvað hún er almennt fáránlega fjölhæf og fær, og að sama skapi er eitthvað magnað við það að nokkrar af bestu senum Spielberg-mynda síðustu ára geta tilheyrt einni af hans slakari myndum.

Metnaðurinn er óumdeilanlegur og ástríðan skín öll í gegnum þetta blendna ferðalag. Trúlega gæti þetta verið afbragðsdæmi um hugmyndaríka stórmynd sem varla er hægt að kalla góða en það er heldur ekki sanngjarnt að afskrifa hana sem slæma. Hún sveiflast í allar áttir og fær ákveðna bónusa fyrir það að vera eftirminnileg og aðdáunarverð; meira að segja þegar það hittir á augnablik sem eru svo brandaralega ofaukin og bjánaleg að augun ranghvolfast ósjálfrátt.

En ef fólk vill sjá frumlega og spennandi sci-fi mynd um samskipti mannfólks við geimverur, þar sem unnið er með þemu um samskipti, samkennd og hlustun á meðan helstu persónur eru í kapphlaupi við tímann, óttaslegnar um að verri hliðar mannkynsins geri ástandið verra með óttastjórnun, fljótfærni og hroka

… þá mæli ég tvímælalaust með Arrival !*

*ÞAÐ er fjandi góð mynd sem segir allt miklu betur sem Disclosure Day vill koma til skila, með miklu meira grípandi núans, og án þess að þurfa að leysast upp í hasarmynd.