Hér er á ferðinni ævisögumynd með krydduðum snúningi sem virðist marka enn eitt stökkið fyrir kvikmyndagerðarmanninn Matt Johnson og almennt teymi hans á bak við Nirvanna The Band The Show og BlackBerry. Á boðstólnum núna er lítil saga sem fjallar um hinn ósvífna Anthony ’Tony’ Bourdain þegar hann er 19 ára matreiðslumaður og ferðast til Provincetown í leit að reynslu og nýjum ævintýrum til að geta látið drauma sína rætast sem rithöfundur. Þar kynnist hann fljótlega óreiðukenndum heimi veitingahúsaeldhúss og kostulegu starfsfólki þess. Fljótlega verður honum ljóst að þetta er aðeins upphafið að örlagaríku, krefjandi og lærdómsríku tímabili sem á eftir að móta líf hans.
Góð vísa er aldrei of oft kveðin, en til að koma strax að fílnum í herberginu er best að rifja aðeins upp hið augljósa um ævisögu- eða biopic-kvikmyndina svokölluðu. Slík tilheyrir nefnilega afar sérstökum undirflokki sem þykir sérlega vinsæll hjá Óskarsakademíunni, leikurum sem vilja spreyta sig í tilþrifaríkum eftirhermum og áhorfendum sem vilja láta mata ofan í sig helstu upplýsingar um viðkomandi einstakling án mikilla erfiða. Hin sígilda eða dæmigerða uppskrift biopic-myndar takmarkar sig við yfirborðskennda stikkpunkta, frá vöggu til grafar. Verstu dæmin eru akkúrat þær kvikmyndir sem skauta yfir einhvern niðurnegldan kjarna og flakka á milli ára til að ná sem mestu af ævi þeirra sem fjallað er um. En ævisaga manneskjunnar, eins og hún leggur sig, er sjaldnast formúlubundin. Ævi flestra samanstendur af fjölmörgum ‘narratífum’, og því meira framúrskarandi sem einstaklingurinn er, því bitastæðari eru stikkpunktarnir. Fólk í raunheimum fer sjaldnast í gegnum eina ‘karakterörk’, heldur fjölmargar.
Bestu ævisögumyndirnar eru venjulega þessar sem ná tökum á kjarna þess einstaklings sem er til umfjöllunar; sem lýsir sér þannig að áhorfandinn fær fullkomna mynd af gefnum einstaklingi án þess að þurfi að fylgja honum frá uppvaxtarárum eða í gegnum margra ára tímabil. Mannlegi þátturinn, hugurinn og ósvikna eðlið er nánast alltaf meira spennandi heldur en söguframvinda um afrekspunkta. Þarna eru áherslurnar og smáatriðaríku markmiðin hjá Tony tvímælalaust að tékka í réttu boxin; þessi mynd sýnir lágstemmda en karakterdrifna sögu af einu viðburðaríku sumri í lífi aðalpersónunnar. Tony er í skemmra máli algjörlega frábær hversdagsmynd sem sýnir hvað hægt er að gera gott ‘biopic’ með réttri nálgun sem hugsar smærra og innilegra frekar en stærra. Myndin er skemmtileg og auðvelt er að spegla sig í henni á einn hátt eða annan. Hún er jafnframt hugguleg – í senn beisk – og ákaflega mannleg frá upphafi til enda en að sama skapi kostulega fyndin út í gegn.
Johnson og félagar á bak við tjöldin eru lítið í því að gera Tony að dæmigerðum Hollywood lítilmagna. Strax í upphafi myndar birtist tilvitnun úr Kitchen Confidential þar sem Bourdain sagðist hafa verið hálfgert skítseiði á þessum árum. Söguframvindan fylgir klassískri þroskasögu-formúlu, nema með ákaflega gallaðri lykilpersónu sem er bæði forvitnileg á blaði og meiriháttar í túlkun leikarans Dominic Sessa (úr The Holdovers), sem leyfir skvettu af persónutöfrum að skína í gegnum sjálfhverfa fíflið sem hægt og bítandi fer að læra nýjar kúnstir og uppgötva ástríðu sína í lífinu á ólíklegustu stöðum. Sessa þræðir fína línu hjá einstaklingi sem vafrar kærusleysislega á milli sjálfskaðahyggju og ósvikinna draumóra.
Aukaleikarar gera líka heilmikið til að lyfta upp einföldum en trúverðugum hliðarpersónum sem flestar þjóna titilpersónunni í einhverjum mæli og ættu beinlínis ekki að skilja heilmikið eftir sig. Leo Woodall, Antonio Banderas (sem stelur næstum því öllum sínum senum á sinn óforskammaða glettna máta), Stavros Halkias og sérstaklega (hin gullfallega!) Emilia Jones setja á endanum jafn sterkan svip á myndina og Sessa, og hafa öll heilmiklu við að bæta.
Það er líka einhvern vanmetinn galdur að finna í því hvað Tony nær vel að selja sína ‘70s períódu án þess að fara yfir strikið með það, eða að þurfi sumsé að auglýsa tímabilið að óþörfu og leyfa því frekar bara að falla inn í bakgrunninn. Búningar, leikmunir, farartæki og yfir höfuð lúkkið skilar sínu listilega vel. Jay McCarrol gerir einnig prýðisgóða hluti sem minimalíska tónlist og soundtrack-valið á sinn þátt í að gefa myndinni aukinn púls til að stemningin renni betur hjá án þess að þunnildin segi of mikið til sín.
Tony er ofar öllu bara glæsilega matreidd og áferðarmikil þroskasaga þar sem skætingur og óöryggi Bourdains nær að halda viðkunnanlegum og viðtengjanlegum andblæ gegnumgangandi. Hann er túlkaður sem fullkomlega ófullkomin manneskja sem sýnir stöku sinnum merki um eitthvað framúrskarandi. Úr verður til fullmótuð og þrívíð persóna. Myndin sækist heldur ekki eftir neinum tilfinningalegum hápunktum, flýttum sem innantómum persónubogum og er sagan næstum alfarið laus við melódrama, en finnur sinn styrkleika í alls konar litlum hráefnum sem skipta sköpum þegar á heildina er litið. En meira máli skiptir það að heildin ætti að hitta þægilega í mark hvort sem áhorfandinn hefur umtalsverða eða nákvæmlega enga þekkingu á Bourdain áður en horft er á myndina.
