(Ath. þetta er ekki hefðbundin gagnrýni, heldur meira svona krufning á hápunktum myndarinnar, eins og titillinn gefur til kynna. Ef þú ert að leita að spoiler-lausri umfjöllun er betra að fara hingað)

Minningin er ennþá skýr. Ég var þarna ekki nema fjórtán ára þegar ég gerði mér glaðan dag og skellti mér í Álfabakkann á þekktan lítinn noir-dramaþriller að nafni Memento. Það eina sem ég vissi fyrirfram var að myndin hafði fengið ótrúlega góða dóma, svo ég ákvað að skella mér þann dag sem hún var frumsýnd. Ég gekk ekki bara sáttur út af myndinni, heldur nánast breyttur einstaklingur – svona svipað og þegar pabbi minn heitinn sýndi mér 12 Angry Men í fyrsta sinn þegar ég var töluvert yngri.

Snemma árið 2001 uppgötvaði ég þennan Chris Nolan og hef ég ýtarlega fylgst með öllum hans verkum síðan. Fyrst var þetta bara einhver indí-gaur sem stækkaði alltaf með hverri mynd sem hann gerði og sópaði meiri virðingu til sín í leiðinni, í hvert sinn. Fyrst fannst mér þessi aðdáun mín gagnvart honum vera voða prívat en svo fattaði ég það að ég þurfti að deila þessum manni með restinni af heiminum seinna meir, eftir að mainstream-ið tók við.

Ég nenni ekki að vera alltaf að endurtaka mig en Nolan er sá fremsti í dag á sviði heilagæddra Hollywood stórmynda (jafnvel þegar myndirnar eru örlítið heilalausar á tíðum…) og er það með ólíkindum hversu illa honum gengur að valda vonbrigðum hjá meirihlutanum. The Dark Knight Rises er gígantísk bíóframleiðsla þar sem verið er að styðjast við erfiðar IMAX-græjur, stórar fjöldasenur, mikla dramatík og pökkuð hasaratriði. Að missa tökin á þessu öllu og hrasa undan þessari þyngd hefði alls ekki verið óskiljanlegt, sérstaklega miðað við þær væntingar sem fólk var þegar farið að gera til myndarinnar og leikstjórans. Halló! Seinasta Batman-mynd tók inn átta Óskarstilnefningar og trúði enginn að hægt var að komast hærra á toppinn með (ofur)hetjumynd en þetta.

The Dark Knight Rises stóðst samt mínar spikfeitu væntingar. Hún er ekki alveg besta Nolan-myndin að mínu mati og að vissu leyti er hún síðri en forveri sinn, The Dark Knight, sem hafði betra illmenni, aðeins skarpara handrit og óhefðbundnari uppbyggingu. Þessi, aftur á móti, stendur sig miklu betur í dramanu, sjónarspilinu og stigmögnuninni. Hún hefur þó sína smágalla líka, eins og lógíuhopp og nokkra klunnalega exposition-búta. Svo er erfitt að hugsa ekki til þess að myndin mætti alveg vera aðeins lengri til að gefa skuggalegustu hliðum sögunnar meiri tíma til að anda.

Myndin er samt pjúra geðveiki í minni bók og upplifunin á henni er gargandi geggjun. Magnaður endir á þríleik sem við erum öll heppin að hafa fengið.

Eftir þrjú áhorf langar mig til að setja stóru orðin betur á borðið og sortera aðeins úr staðsetningu þeirra. Þetta eru þær 10 ástæður sem útskýra hvers vegna við ættum öll að vera þakklát fyrir það að Nolan ákvað að gera þessa þriðju mynd, sem upphaflega stóð ekki til að gera (ókei, ég skal umorða; verum þakklát fyrir það að DC/Warner dömpaði bílhlassi af peningum svo hann kæmi aftur):

(enn og aftur: þungir spoilerar!!)

10. Kötturinn og blakan

Enginn marktækur er að fara að mótmæla því að Christian Bale sé fyrirtaks Bruce Wayne og Batman. Fólk má dissa röddina eins og það vill, þótt ég sé persónulega löngu orðinn þreyttur á þeirri kvörtun sjálfur (The Dark Knight Rises sleppir hvort eð er löngum ræðum hjá Batman, svo röddin er mjög sparlega notuð). Anne Hathaway er næstum því fullkomin sem jarðbundna útgáfan af Kattarkonunni/Selinu Kyle. Báðir leikararnir deila ótrúlegri kemistríu saman sem aldrei fannst hjá Bale áður, með hvorki Katie Holmes né Maggie Gyllenhaal. Samband þessara tveggja er einn mikilvægasti þráðurinn í sögunni. Endirinn verður betri vegna þess að þau tvö eru svo góð og eiga fullkomlega heima saman. Það er sömuleiðis alltaf ánægjulegt að sjá Batman lúberja krimma, en stuðið eykst þegar kisulóran bætist við með sín eigin högg.

9. Bane tekur yfir

Tom Hardy hefur rétta massann, réttu röddina og réttu augun fyrir Bane. Illmennið er þegar skrifað sem grimmt og óstöðvandi afl og situr maður ávallt stjarfur þegar hann tekur t.d. einhvern úr hálslið eða lemur kvenmann í smettið. Fyrir PG-13 mynd tel ég það síðarnefnda vera nokkuð kjarkað. Two-Face gerði það m.a.s. líka í seinustu mynd. Báðar þessar myndir eru það grófar nú þegar, ef svo má að orði komast, og Nolan er á hálum ís með þennan aldursstimpil. En hann kannar svo sannarlega það hversu langt hann kemst.

Daggett: „I paid you a small fortune“
Bane: „And THIS gives you power over me?“

Óumdeilanlega þykir mér Bane óhugnanlegastur í rólegu atriðunum, þegar best skín í gegn að hann er ekki skrímsli heldur maður sem hugsar stórt og hugsar grimmt. Hardy gerir allt sem hann getur með það litla sem sést af andlitinu hans. Litla tárið sem dropar úr honum í lokin þegar Talia útskýrir söguna sína fullkomnar karakterinn tvímælalaust. Hann er þá með sál eftir allt saman.

8. Upprisan

Eftir átta ára fjarveru er mennska leðurblakan aftur kominn í gírinn og fær maður ofsalega nördalegt kitl þegar hetjutónlistin klassíska kynnir manninn til leiks aftur. Innkoman hjá Batman hefur aldrei nokkurn tímann verið svalari eða kröftugri í bíómynd. Það er samt bara aðeins byrjunin, því svo byrjar Grand Theft Auto löggueltingarleikurinn, sem endar með trylltri „fokk já!“ tilfinningu þegar Blökuvélin flýgur út úr myrkrinu með látum og blástri.

7. Úr einni vél í aðra – í miðju lofti

Bane kynntur, guðdómlega yfirdrifna tónlistin hefst og áhættuatriðin láta trukkaveltuna úr seinustu mynd líta út eins og samtalssenu á kaffihúsi. Þessi opnunarsena lyktar hreinlega af pre-credits Bond-senu. Þess vegna krefst ég þess að Nolan fái einn daginn að gera sína eigin mynd um njósnara hennar hátignar. Bara svona (æðisleg) uppástunga!

6. Alfred kveður

Einfalt, hljóðlátt og vont á hjartað. Hvernig myndi ÞÉR svosem líða ef föðurímynd þín til tveggja áratuga myndi ákveða að yfirgefa þig allt í einu, bara svo þú drullist til þess að þroskast??

Michael Caine hefur aldrei nokkurn tímann verið elskulegri en í þessari mynd!

5. Brotinn andi, brotið bak

Bane segir að friðurinn hafi kostað Batman styrkleika sinn. Það er ekki hægt að horfa á fyrsta einvígið með þessum görpum án þess að sjá strax hversu einhæfur bardagi þetta er (án þess að það sé meint á neikvæðan hátt). Bane leikur sér að Batman, gefur honum eiginlega falskar væntingar á tímapunkti, áður en hann gengur frá honum án þess að svitna. Mest brútal þjáningin tekur síðan í rauninni ekki við fyrr en slagurinn er búinn. Bane sýnir Batman að honum hafi tekist að brjótast heppilega í vopnabúrið hans áður en hann brýtur á honum hrygginn. RÚST! Og eina leiðin til þess að fá meira út úr dramanu og sársaukaþemanu í myndinni er að áhorfendur sláist harkalega við hvorn annan á meðan henni stendur. Ég er game.

4. Kabúmm!

Hryðjuverkainnkoman hans Bane er eins sterk og áberandi og maður í hans aðstöðu getur beðið um. Um leið og fótboltavöllurinn kemur við sögu tekur við hin ótrúlegasta sjokk-sprengja, þar sem ekki bara völlurinn er sprengdur í loft upp, heldur betri hluti Gotham-borgar. Maður fær einfaldlega bara hroll þegar brýrnar hrynja og borgin einangrast. Á svoleiðis stundum þyrfti að vera „panikk“ takki.

3. Upprisan: Annað bindi

Allt er þegar þrennt er og þegar Wayne gerir loksins sína þriðju tilraun til þess að sleppa úr vítisholunni sem hann er búinn að dvelja í, þá dælist blóð í hjartað á manni vegna stolts. Þarna er Wayne búinn að sætta sig við dauðann og sigrast endanlega á óttanum. Fyrsta upprisan hans í sögunni lyktaði af sjálfsstolti, þar sem Wayne var byrjaður að fíla sig aftur í búningnum. Litli hégóminn varð honum síðan að ógeðfelldu falli og þurfti maðurinn að fyllast reiði og nýju lífsviðhorfi til að geta loksins útrýmt illskunni sem yfirbugar Gotham.

2. Seinustu 30-40 mínúturnar

Kannski ætti ég að hafa einhverjar áhyggjur af því, en þegar ég horfi á þessa mynd – með atburðarás sem er stöðugt að toppa sig í geðveikinni – á ég erfitt með að líta ekki á hana á svipuðu stigi og dásamlega vímu. Allavega, þegar The Dark Knight Rises var byrjuð að skríða yfir tveggja tíma markið fór ég að velta upphaflega fyrir mér hvernig hún ætlaði sér að halda dampi svo stemningin héldi sér. Hún var komin að þeim punkti að hún þurfti helst að gera eitthvað stórt, hávært, mikið og kröftugt til að geta skilið við mann í viðeigandi sælu. Sem hún gerði. Eða réttara sagt, sem Nolan gerði.

Nolan gæti aldrei leyft sér að búa til mynd með anti-climax galla, af myndum hans að dæma til þessa. The Dark Knight Rises verður varla betri en frá því að lætin hefjast með snarbiluðum hópbardaga fyrir framan Gotham-ráðhúsið til rólegu stundanna þar sem Batman ákveður að sviðsetja sinn eigin dauða með ótrúlegri fórn (sem er samt ekki fórn). Bruce Wayne hefur greinilega verið nýbúinn að horfa á You Don’t Mess with the Zohan, þar sem ýkta ofurhetjan í þeirri mynd ákveður að þykjast verða fyrir sprengingu svo hún geti flúið og lifað betra lífi. Smart múv. Ánægður er ég að Adam Sandler er að gera a.m.k. EITTHVAÐ gott fyrir heiminn.

Ég spenntist upp og greip í sætisarmanna þegar Batman og Bane tóku aðra slagsmálalotuna sína og þegar Talia rekur hnífinn í Blökuna missti ég andann í smástund, þó svo að ég vissi í rauninni vel hver fléttan væri fyrirfram. Síðan er eltingarleikurinn á Gotham-götunum eins og aukaskammturinn sem mann langaði í en þorði ekki að biðja um. Það er kannski hæpið en ég hefði alveg getað sætt mig við það að enda myndina í kringum lokaslagsmálin ef ekkert annað væri í boði, en þá fyrst ákveður Nolan að setja í sjötta gír. Við fáum sem sagt sprengjur, eltingarleik, lofthasar, lítið flóð og Anne Hathaway í þröngum leðurgalla að taka þátt í fjörinu… á Blökuhjólinu. Þetta voru allt hlutir sem ég hefði sett á fantasíuóskalista ef mig grunaði að einhver gæti búið svona til.

Lokakaflarnir í The Dark Knight Rises og The Avengers eru samanlagt með því besta sem ég hef séð í myndasögumyndum og stórum bíósal. Svona til samanburðar var önnur þessara mynda með meiri húmor, brelludýrð og kaos, en hin kemur þá í staðinn með meiri spennu og miklu meiri þunga. Giskið endilega hvor gerir hvað…

1. Eftirmálinn

Sumir fá sér að reykja strax eftir kynlíf. Ekki allir, vissulega. Það er samt alltaf þörf á góðri afslöppun eftir andlegt eða líkamlegt púl og eftirmálinn í þessari gígantísku sögu er fyrir mér þetta sykraða, bragðgóða krem sem sett er á kökuna til þess að hún verði fullkomin. Væri ég viðkvæmari maður hefði ég horað út um nösina í litlu jarðarfarasenunni með Alfred. Ef þú færð ekki kökk í hálsinn við það að sjá svona ljúfmenni (leikið af einum besta leikara sinnar kynslóðar), þá hefur sálin þín týnst löngu áður en myndin fór í gang.

Kannski finnst einhverjum það vera svindl að bakka út úr því að leyfa Batman að deyja. Mér finnst það ekki. Það hefði verið djörf og líklegast töff ákvörðun að drepa Bruce Wayne í lokin, eins og maður átti að halda fyrst, en mér finnst það ekki síður vera snilldarákvörðun að skapa frá grunni glænýjan endi þar sem Wayne fær – í fyrsta sinn á ævi sinni – að lifa, í orðins fyllstu merkingu. Engin þjáning, engin sektarkennd og engin Gotham-borg. Loksins fær hann að hvíla miklu röddina sína og slappa af með kvenmanni sem reynist vera hans jafningi á marga, marga vegu.

Litla Robin-tilvísunin hjá Nolan er að mínu mati ágætis páskaegg. Ekki algjörlega óþvingað en samt kærkomin viðbót. Þetta segir í rauninni ekki neitt annað en að leikstjórinn sé aðeins að blikka öðru auganu í áttina til okkar allra. John Blake er samt ekki Robin, heldur líklegasti Batman-arftakinn, en það er kannski augljóst. Ég elska sérstaklega hvernig bláendirinn býr til enn eina tenginguna við titil myndarinnar, þegar Blake er bókstaflega byrjaður að rísa í hellinum.

Ég hef mikið verið að lesa mig til um nokkrar neikvæðar umfjallanir um myndina. Margar þeirra koma með skothelda punkta en ég get ómögulega verið sammála mönnum eins og m.a. Roger Ebert sem segja að þessi sé sú sísta í þríleiknum. Margir virðast einnig vera endalaust fastir á samanburðinum á þessari og miðjumyndinni (sérstaklega í of stífum samanburði á Joker og Bane sem dæmi), frekar en að meðtaka þessa sem gerólíka upplifun. Annars virðast flestir vera á þeirri skoðun að The Dark Knight Rises sé annaðhvort fullkominn, fullorðinslegur endasprettur með athyglisverðum þróunum eða meingallað stórvirki þar sem alltof lítið sést af skikkjuklæddu hetjunni. Ég er í fyrri hópnum. Get ekki annað.