Christopher Nolan er alltaf sami magnaði sérvitringurinn. Ekki nóg með það að hafa brennimerkt sig hratt á ferlinum sem einn vinsælasti ef ekki virtasti kvikmyndagerðarmaður okkar samtíma, virðist fjölhæfnin hafa haldið orðsporinu gangandi. Hann hefur alltaf verið kenndur við regluleg mynstur með göllunum sínum en filmógrafían er langt frá því að vera einsleit. Það er ekki amalegt frá listamanni sem hefur allflest skiptin hlaðið í eins konar draumaverkefni, með fullt traust stúdíósins á bak við sig og frelsi til að gera hvað sem honum sýnist.

Maðurinn hefur framleitt stríðsmynd, fjöldan allan af þrillerum, heilan Batman-þríleik, ævisögumynd, geimmynd, stílhreinar spennumyndir með sci-fi ívafi – og nánast allt sögur um brotna snillinga, gölluð mikilmenni eða fagmenn í kröppum dansi við vaxandi ólíkur. Kvikmyndir Nolans hafa í merkilega flestum tilfellum fylgt þessari þemauppskrift; tryggð, siðgæði barátta gegn yfirvofandi hindrunum. Vanalega er aðalpersónan stóískt mikilmenni sem veður í hverja erfiðu áskorunina á eftir annarri til að a) gera heiminn að betri stað, eða b) komast heim í normalt líf. Eða c) hvort tveggja. Þar af leiðandi kemur lítið á óvart að Nolan hafi haft brennandi áhuga á Ódysseifskviðu eftir Hómer, einu sígildasta verki allra tíma, en áskorunar- og blætisboxin hjá Íslandsvininum tikka í sig sjálf.

Hvað kom þá út úr tilrauninni? Nú, grafalvarleg, hægbítandi en hávær (og hálfleyg…) og bombastísk nálgun á Ódysseifskviðu, gerða fyrir IMAX og með það að lykiltakmarki að bíósætið nötri í öllum hasarnum.

The Odyssey er hingað til mesta, ýktasta og dýrasta áhætta Nolans; þar sem töfrafullur en áþreifanlega trúverðugur söguheimur nýtur sín á mikilfenglegum striga. Nákvæmlega hefur verið til sparað með umfangið, statistafjöldann og tökustaðina þar sem peningurinn sést allur á skjánum í stóru smáatriðunum. Nolan hefur alltaf sóst eftir krafti með keyrslunni og klikkar ekki á því að gefa ferðaflakkinu og sjónarspilinu vænan hjartslátt, eða svo gott sem. Að minnsta kosti í líkingu við volgt faðmlag.

Nolan hefur einmitt hlotið endurtekna gagnrýni fyrir að vera of kaldur og formfastur í ákveðnum ‘gritt”-realisma, frekar en að sleppa ímyndunaraflinu meira lausu. Í þessu samhengi er The Odyssey bæði dæmigerð Nolan-mynd en þó í senn trylltasta dæmið um þennan kvikmyndagerðarmann að leyfa sér að gæla sér að hryllings- og töfrafíling. Með þennan efnivið hefði annað eiginlega verið óásættanlegt. Áhorfandinn leggur ekki í þriggja tíma epík um gríska guði, furðuverur, ævintýraheima og goðsagnir með óskir um jarðbundna nálgun. Það er nóg svigrúm fyrir tilraunarkennt skáldaleyfi hér og þar, en ef The Odyssey fúnkerar ekki sem fyrst og fremst ævintýri, upplifun eða ævintýraleg upplifun, þá fúnkerar hún ekki.

En hún fúnkerar. Andrúmsloftið sem Nolan skapar er grípandi að mestu en óneitanlega nokkuð þurrt. Það er eins og vanti ákveðið fantasíufútt í stemninguna, eins og Nolan hafi minnstan áhuga á skepnum, mystík eða yfirnáttúrulegum verum almennt. Eða hann hafi bara ekki hugmyndaflugið í að gera eitthvað dýnamískt með þær rugluðu hugmyndir, þessa heima og fígúrur þegar einmitt þessi efniviður býður upp á gott fóður fyrir stílíserað bíó. Það er heldur ekki eins og t.d. búningahönnunin (jafnvel Trójuhesturinn…) hafi sett eitthvað praktískt raunsæi í forgang. Aftur á móti má gefa Nolan fullt af stigum fyrir að setja sér ekki PG-13 hemlurnar í orrustum og ofbeldi, annað en t.d. hin blóðlausa Dunkirk, og leikur hann sér glettilega og óspart að grimmdinni.

Það tekur varla enda hvað The Odyssey er svívirðilega morandi í frægum leikurum. Hún hallar því mikið á ‘stunt-casting’ fyrir sumar rullur, en enginn kemur beinlínis illa út úr þessari mynd. Þau sem hafa hvað mest fram að færa eru aðallega Matt Damon, Anne Hathaway, Tom Holland, Robert Pattinson, John Leguizamo, Hamesh Patel og Samantha Morton. Það væri óskandi að Charlize Theron, Lupita Nyong’o, Mia Goth og Zendaya væru í þessum hópi, en það eina sem krafist var af þeim var að mæta bara. En þær mættu allavega.

Frásögnina tekur ágæta stund að ná þægilegu flæði, sem skrifast á það hvað Nolan heldur mörgum boltum uppi og stöku sinnum á milli tímalína. Að mestum hluta fylgjumst við með Matt Damon og hans fylgdarliði hoppa úr einum ævintýrakaflanum í þann næsta, með takmarkaðri tengingu til stærri heildarsögunnar. Þetta er reyndar brotið upp með B-sögu um valdatafl á heimabænum, en þar fá Holland, Hathaway og Pattinson að sýna tenntari hliðar sínar. Sagan sem slík nær samt ekki almennilegri fótfestu og afli fyrr en á lokahálftímanum. Fram að tiltekinni vendingu hefur upplifunin aðallega samanstaðið af flottum en gjarnan þunnum innlitum í hasardrifnar aðstæður og þrautir. Þá fara smærri þræðirnir að raðast upp og koma sögunni á lendingarstöð – þar sem handritið hefur eitthvað að segja í þessari nálgun – og dúndrandi spenna rúllar í gang.

Það kætir auðvitað alltaf augu og eyru þegar fundið er fyrir því hvað sviðsmyndavinna, búningar og tæknileg vinnsla er látlaust stórfín. En klipping og hljóðvinnsla stendur sérstaklega upp úr, og auðvitað bombardandi tónlistin frá Ludwig Göransson (og það hljómar á tíðum eins og myndin sé að lemja mann). Enn og aftur heyrist þarna að Nolan og teymið hefur gefið út upplifun sem er eingöngu gerð fyrir príma hljóðkerfi og eigi helst að blasta á háum styrk. Hið sama gildir um stærð og ramma tjaldsins nema meirihluti fólks í heiminum fær ekki tilætluðu IMAX-hlutföllin í kvikmyndatökunni. Engu að síður er nauðsynlegt að dást að því hvað kamerumaðurinn Hoyte van Hoytema er orðinn öflugur og sveigjanlegur með það hvernig hann meðhöndlar þessar fyrirferðarmiklu skrímslavélar. Myndin er líka brautryðjandi á þann hátt að vera sú fyrsta í fullri lengd til að vera eingöngu skotin með þessum vélum.*

Fagmennskan er að venju í fyrirrúmi hjá framleiðslubatteríi Nolans en þá er líka kaldhæðnislegt hvernig hann getur orðið sjálfum sér að falli þegar hann einn sér um handritsgerðina. Hann hefur að vísu bætt sig yfir árin í tengslum við matandi samræður og kvenpersónur sem sitja yfirleitt aðgerðarlausar. Að því sögðu eru þær Hathaway og Morton óumdeilanlega senuþjófarnir í The Odyssey og vinna með spennandi vinkla. Það kann að vera með töluverðu millibili en góðir kostir telja. Það verður heldur ekki tekið það af Matt Damon hversu mikil jarðýta hann er í hlutverki Ódysseifs, auk þess að pipra frammistöðuna með viðkunnanlega næmni og viðtengjanlegri víddir. Hingað til hefur kvikmyndaflokkurinn ‘Matt Damon þarf að komast heim’ verið endurtekið að gefa.

Út frá þemasamhenginu er Nolan lítið að segja sem hann sagði ekki einnig með Oppenheimer; hroki mannsins verður líklega okkur öllum að falli, hvort sem hetjan nái að hafa jákvæð áhrif eða ekki. Það er tryggðin, úrræðin og stóisisminn sem hérna er í brennidepli. Hún missir sig heppilega ekki í eigin speki, eins og svo oft þegar handritsskrif Nolans tapa sér í löngum einræðum þar sem allt er útskýrt ítarlega upphátt og til fulls; allir súbtextar og allt út frá hinu tilfinningalega og myndræna leysist upp. Aldrei verður útkoman hér talin til merkis um persónudýpt eða marglaga innihalds, en yfirtónarnir virðast hafa gengið upp. Ef hugsað er um The Odyssey sem heilalausa sumarafþreyingu gerða af ótrúlega færu fagfólki, þá svínvirkar hún og þá alveg í botn.

Fyrir suma er Nolan-nafnið ákveðinn gæðastimpill en aðra getur Nolan verið fullmikill Nolan í sínum Nolan’isma. The Odyssey er hreinræktuð og skammarlaus Nolan-mynd þegar allt er ofantalið; viðbjóðslega hávær, stundum tens, stundum fáránleg en ástríðan og metnaðurinn sýður úr hverjum ramma.

*Hver veit, kannski hækkar það einkunnina um heilt númer að sjá myndina í IMAX-formattinu, frekar en kroppuðu útgáfuna þar sem vantar 24% af efninu sem var kvikmyndað.